Advice for Young Investors – Một bài học lớn hơn cả đầu tư tiền bạc
Advice for Young Investors – Một bài học lớn hơn cả đầu tư tiền bạc
Trong ĐHCĐ 2025, cổ đông trẻ Marie hỏi Buffet "Là một người trẻ quan tâm đến đầu tư như cháu, cháu rất mong được nghe chia sẻ của ông, ông Buffett. Những bài học mang tính bước ngoặt mà ông rút ra trong giai đoạn đầu sự nghiệp là gì? Và ông có lời khuyên nào dành cho các nhà đầu tư trẻ đang muốn xây dựng triết lý đầu tư của riêng mình không?"
Điều thứ nhất. “Bạn sẽ đi theo hướng của những người mà bạn đồng hành”
Thông điệp đầu tiên và quan trọng nhất mà Buffett nhấn mạnh chính là sức mạnh định hình của những người ta chọn để ở cạnh. Ông nói rất chậm rãi nhưng đầy chắc chắn: cuộc đời bạn sẽ phát triển theo hướng của những người bạn làm việc cùng, ngưỡng mộ, và kết giao.
Đây là một nhận định vượt xa lĩnh vực đầu tư. Đối với Buffett, môi trường con người giống như “đòn bẩy vô hình” của cuộc đời. Nó có thể kéo bạn tiến xa hơn năng lực của chính bạn – hoặc kéo bạn xuống mà bạn không nhận ra.
Ông nhắc đến những người bạn đồng hành trong cuộc đời mình: Tom Murphy, Sandy Gottesman, Walter Scott… Họ không chỉ là những người giỏi kiếm tiền, mà là những người khiến người khác muốn trở nên tốt hơn. Ở cạnh họ, con người ta tự nhiên hướng đến chuẩn mực cao hơn, sống tử tế hơn, làm việc có trách nhiệm hơn. Buffett không nói về “IQ”, ông nói về chất lượng nhân cách và năng lực nâng tầm con người xung quanh.
Ở đây có một ngụ ý rất quan trọng: Buffett cảnh báo người trẻ đừng nhầm lẫn thành công với tiền bạc đơn thuần. Có những người giàu nhưng không đem lại giá trị đạo đức hay cảm hứng sống. Nếu chỉ nhìn thấy tiền và cố bắt chước, bạn có thể trở thành phiên bản méo mó của chính mình. Buffett khuyến nghị chọn những người “tốt hơn mình”, những người khiến ta cảm thấy muốn phấn đấu trở thành một con người tử tế hơn – không chỉ là giàu hơn.
Đây là quan điểm mang chiều sâu nhân sinh, và cũng là cốt lõi cách Buffett chọn đối tác và lãnh đạo trong Berkshire Hathaway: ông chọn người trước khi chọn dự án.
Điều thứ 2. Tìm một công việc mà bạn vẫn làm dù không cần tiền
Buffett nói một câu nghe nhẹ nhàng nhưng là định nghĩa sâu sắc về hạnh phúc nghề nghiệp: hãy tìm điều mà bạn vẫn sẽ làm ngay cả khi không cần tiền.
Ông không nói về tự do tài chính trước, mà nói về ý nghĩa của lao động. Trong triết lý của Buffett, sự viên mãn trong sự nghiệp đến từ:
Làm điều mình yêu thích thật sự
Có cảm giác mục đích
Được cống hiến hơn phần mình nhận
Không cần tranh giành công trạng
Những người ông nhắc đến đều là những người như vậy – những người “luôn làm nhiều hơn phần của mình và không đòi hỏi thêm phần công lao”. Buffett xem đó là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cao nhất.
Thông điệp ẩn sau: tiền là kết quả, không phải đích đến. Nếu chọn sai động cơ, con người sẽ kiệt sức, cay đắng và hoang mang. Ngược lại, nếu chọn đúng “điều đáng sống”, thì năng lượng nội tại, sự tận tâm và niềm vui sẽ là lợi thế cạnh tranh bền vững – và tiền chỉ là phần thưởng phụ.
Điều thứ 3. Cuộc sống là chuỗi cơ hội và nhân duyên – và nó đến với người dám gõ cửa
Buffett kể câu chuyện về việc ông đến văn phòng GEICO khi còn trẻ, gõ vào cánh cửa đã đóng, và chỉ vài phút sau đã gặp được người sẽ thay đổi sự nghiệp ông mãi mãi. Câu chuyện này không chỉ là kỷ niệm. Nó là minh chứng cho triết lý:
Cơ hội không luôn hiện ra rõ ràng
Cơ hội thường đứng sau “cánh cửa đóng”
Người chủ động tìm kiếm, bước tới, hỏi, kết nối – sẽ là người gặp được chúng
Buffett đồng thời nhấn mạnh một khía cạnh sâu sắc hơn: mối quan hệ tốt không chỉ là nhận, mà là sự tích lũy thiện chí hai chiều. Khi ai đó giúp bạn, hãy tìm cách giúp lại họ. Khi những điều tốt đẹp cộng dồn, chúng tạo ra “lãi kép của lòng tốt”, tương tự như lãi kép của tiền bạc mà ông luôn tôn sùng.
Điều thứ 4. Hạnh phúc, môi trường sống và đạo đức – tài sản vô hình lớn nhất
Buffett thừa nhận mình may mắn: sinh ra trong môi trường tốt, sống trong đất nước có điều kiện thuận lợi. Ông không cổ suý mặc cảm hay tội lỗi về sự may mắn. Thay vào đó, ông nói: hãy tận dụng nó và sống xứng đáng với nó.
Buffett liên hệ những người ông từng đồng hành: họ đều sống lâu, sống khoẻ, không phải vì giàu, mà vì sống trong bầu khí quyển tích cực, trung thực, có ý nghĩa và yêu công việc mình làm. Đây không chỉ là lời khuyên tinh thần. Nó là một định luật đời sống: sự gắn kết tích cực, lòng yêu nghề và môi trường lành mạnh kéo dài cả sự nghiệp lẫn tuổi thọ.
Điều thứ 5. Đầu tư thật sự bắt đầu từ việc đầu tư vào chính mình và vòng tròn con người quanh mình
Nếu gom triết lý của Buffett trong câu trả lời này thành một ý duy nhất, thì đó là:
Trước khi học cách chọn cổ phiếu, hãy học cách chọn người để đồng hành và cách chọn cuộc đời mà mình muốn sống.
Đây là một “triết lý nền tảng”:
Bạn chọn người → người đó định hình tư duy
Tư duy → định hình hành động
Hành động → định hình kết quả tài chính và cuộc đời
Nhiều nhà đầu tư trẻ muốn tìm bí quyết đánh bại thị trường. Buffett thì nói: hãy để thị trường là chuyện sau cùng. Hãy xây nền đời sống trước: chọn đúng bạn, đúng môi trường, đúng giá trị. Khi nền tảng vững, trí tuệ trưởng thành, kỷ luật được rèn giũa, sự tử tế được duy trì – lúc đó mới có thể trở thành nhà đầu tư tốt.
Điều thứ 6. Bài học rút ra cho nhà đầu tư trẻ
Từ câu trả lời của Buffett, có thể rút ra những bài học lớn:
- Đầu tư lớn nhất là đầu tư vào môi trường sống và con người quanh mình.Chọn người tử tế, có nhân cách, có trí tuệ để gần gũi – đó là cách tăng “lợi suất nhân sinh”.
- Chọn sự nghiệp vì ý nghĩa, không phải vì tiền.Làm việc chỉ vì kiếm tiền là con đường ngắn hạn; làm việc vì đam mê và giá trị là con đường dài hạn.
- Chủ động tìm kiếm cơ hội, dám gõ cửa.Những bước chủ động trong đời sẽ tạo ra những bước ngoặt lớn.
- Trao và nhận thiện chí – để tạo “lãi kép của nhân cách”.Hãy trở thành người có giá trị chứ không chỉ là người có lợi ích.
- Giữ bản sắc đạo đức.Nếu một môi trường buộc bạn làm điều sai, hãy rời bỏ nó, dù hấp dẫn thế nào.
- Hạnh phúc là mục tiêu tối hậu – và nó cũng là lợi thế cạnh tranh.Một người hạnh phúc, yêu công việc, sống trong sự tử tế – sẽ có sức bền vượt thời gian.
Như vậy
Buffett không trả lời như một “nhà đầu tư tài chính”, mà như một triết gia của cuộc sống. Ông muốn các nhà đầu tư trẻ hiểu rằng sự nghiệp đầu tư không bắt đầu từ bảng giá, biểu đồ hay chỉ số tài chính – mà bắt đầu từ chính con người bạn chọn trở thành, và từ những con người bạn chọn để đồng hành.
Trong thế giới tài chính đầy biến động, nơi danh vọng, tiền bạc và áp lực có thể cuốn người ta đi, thì triết lý của Buffett giống như cái neo bền vững: hãy sống tử tế, chọn đúng người, yêu công việc, trung thực, biết ơn may mắn của mình, và không ngừng bồi đắp giá trị nội tại. Khi những điều đó chín muồi, thành công tài chính chỉ là kết quả tự nhiên.
Đó mới là “nghệ thuật đầu tư” mà Buffett muốn trao lại cho thế hệ trẻ.
