Giá trị nội tại vs. giá thị trường: Bài học từ Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway 1993

Sự khác biệt giữa giá cả và giá trị trong đầu tư

Trong đầu tư, giá thị trường của một cổ phiếu không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị nội tại của doanh nghiệp. Nói một cách đơn giản, giá là số tiền mà nhà đầu tư phải trả để mua cổ phiếu hôm nay, còn giá trị là lợi ích kinh tế thực chất mà doanh nghiệp đó mang lại trong dài hạn. Huyền thoại đầu tư Warren Buffett từng nhấn mạnh rằng chính giá trị nội tại – tức giá trị kinh tế thực sự của doanh nghiệp – mới quyết định thành công cuối cùng, chứ không phải những dao động nhất thời của giá cổ phiếu trên sànmy.queqiao.ai. Ông định nghĩa giá trị nội tại là “ước tính giá trị hiện tại của lượng tiền mặt có thể rút ra từ doanh nghiệp trong suốt phần đời còn lại của nó”my.queqiao.ai. Ngược lại, giá thị trường chỉ là con số mà người mua và người bán thỏa thuận tại mỗi thời điểm – và con số này có thể bị ảnh hưởng nặng nề bởi tâm lý, tin tức hoặc dòng tiền ngắn hạn.

Sự khác biệt giữa giá và giá trị từng được nhà đầu tư huyền thoại Benjamin Graham ví von một cách sinh động: “Trong ngắn hạn, thị trường là một cỗ máy bỏ phiếu – nơi mà sự phổ biến hay được ưa chuộng quyết định giá cổ phiếu – nhưng trong dài hạn, thị trường là một cỗ máy cân đo.”my.queqiao.ai Lời nhắc nhở này, được Buffett dẫn lại tại Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway năm 1993, hàm ý rằng cuối cùng cán cân giá trị thực sẽ thắng, còn những biến động do tâm lý đám đông chỉ là tạm thờimy.queqiao.ai. Nói cách khác, về dài hạn, cổ phiếu sẽ phản ánh trọng lượng thực – tức sức khỏe tài chính và khả năng sinh lời của doanh nghiệp – còn trong ngắn hạn, cổ phiếu có thể lên xuống đơn thuần vì lực cung cầu và cảm xúc thị trường. Việc hiểu rõ và chấp nhận sự tách biệt giữa giá và giá trị là nền tảng tư duy của một nhà đầu tư giá trị.

Bài học từ Warren Buffett tại Đại hội cổ đông 1993

Tại Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway năm 1993, Warren Buffett đã truyền tải sâu sắc bài học về giá trị nội tại so với giá thị trường thông qua những ví dụ cụ thể và sinh động. Ông nhấn mạnh rằng trong ngắn hạn, giá cổ phiếu có thể dao động không ăn nhập gì với kết quả kinh doanh, nhưng về dài hạn thì tăng trưởng nội tại của doanh nghiệp mới quyết định tất cả. Buffett dẫn chứng bằng hai khoản đầu tư then chốt của Berkshire lúc bấy giờ là Coca-Cola và Gillette:

• Ví dụ Coca-Cola và Gillette: Trong giai đoạn đầu thập niên 1990, cổ phiếu Coca-Cola và Gillette đã có lúc tăng giá vọt xa so với tăng trưởng lợi nhuận thực tế của công ty. Buffett lưu ý rằng vào khoảng năm 1991, thị giá của hai doanh nghiệp tuyệt vời này tăng mạnh nhờ sự hưng phấn của thị trường, đến mức ông phải cảnh báo là không cổ phiếu nào có thể tăng mãi vượt quá tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp cơ bảnmy.queqiao.ai. Quả nhiên, hai năm sau đó, diễn biến đã đảo ngược: từ 1991 đến 1993, Coca-Cola tăng trưởng lợi nhuận hoạt động mỗi cổ phiếu 38% và Gillette tăng 37%, nhưng giá cổ phiếu của họ chỉ còn nhích nhẹ 11% và 6%my.queqiao.ai. Nói cách khác, doanh nghiệp đã “chạy nhanh hơn” giá cổ phiếu, khiến định giá dần trở về mức hợp lýmy.queqiao.ai. Buffett cho rằng sự hiệu chỉnh này phần nào do Phố Wall bắt đầu e dè hơn với các thương hiệu lớn sau giai đoạn hưng phấn, nhưng dù lý do là gì thì về dài hạn, điều quan trọng nhất vẫn là khả năng sinh lợi của doanh nghiệpmy.queqiao.ai. Nếu công ty làm ăn thịnh vượng theo thời gian, nhà đầu tư cuối cùng cũng sẽ được hưởng thành quả, cho dù giá cổ phiếu trên đường đi có thể không tiến bước đều theo lợi nhuận hàng năm. Bài học ở đây rất rõ: giá cổ phiếu có thể chững lại hoặc sụt giảm nhất thời, nhưng nếu giá trị nội tại tiếp tục tăng trưởng bền vững, thì sớm muộn thị giá sẽ phản ánh điều đó.

• Câu chuyện cổ phiếu Coca-Cola năm 1919: Để minh họa sinh động hơn sự chênh lệch giữa giá và giá trị, Buffett kể lại một bài học lịch sử về Coca-Cola mà ông rất tâm đắc. Coke chào sàn năm 1919 với giá 40 USD/cổ phiếu, nhưng chỉ một năm sau (cuối năm 1920) giá đã rơi hơn một nửa xuống còn 19,5 USD do thị trường khi đó bi quan về triển vọng tương lai của hãng nước giải khát nàymy.queqiao.ai. Thế nhưng, nhà đầu tư nào đủ tĩnh tâm mua và nắm giữ cổ phiếu Coca-Cola đó suốt nhiều thập kỷ – tái đầu tư mọi cổ tức – đã được đền đáp xứng đáng: đến cuối năm 1993, mỗi cổ phiếu ban đầu trị giá 40 USD (mua năm 1919) đã đạt giá trị hơn 2,1 triệu USDmy.queqiao.ai! Con số đáng kinh ngạc này cho thấy sức mạnh của giá trị nội tại và lãi kép: bất chấp việc giá cổ phiếu từng sụt giảm mạnh ngay sau IPO, giá trị thật của Coca-Cola vẫn âm thầm tăng trưởng qua nhiều thập niên, kéo theo giá thị trường rốt cuộc tăng hàng nghìn lần. Buffett mượn câu chuyện này để khẳng định triết lý rằng thị trường có thể định giá sai tạm thời, nhưng cuối cùng sự thật kinh tế sẽ chiến thắng – cổ phiếu của doanh nghiệp tốt sớm muộn cũng phản ánh đúng giá trị nội tại nếu nhà đầu tư kiên nhẫn nắm giữ.

• “Đã quá muộn để đầu tư?” – Bài học từ năm 1938: Buffett còn trích dẫn một bài viết trên tạp chí Fortune năm 1938 về Coca-Cola để minh họa sự thiển cận của tâm lý thị trường. Vào năm 1938 – tức hơn 50 năm sau khi Coca-Cola ra đời và đã trở thành một thương hiệu Mỹ mang tính biểu tượng – tác giả bài báo nhận xét rằng nhiều nhà đầu tư nghiêm túc đã nhìn vào lịch sử huy hoàng của Coke và ngậm ngùi kết luận có lẽ họ đã “đến quá trễ” để mua cổ phiếu này, vì lo ngại thị trường nước giải khát đã bão hòa và cạnh tranh sẽ gia tăngmy.queqiao.aimy.queqiao.ai. Thực tế diễn ra ngược lại: từ 1938 đến 1993, dù Coke lúc đó đã là công ty thống lĩnh thị trường, quy mô tiêu thụ của hãng vẫn tăng 50 lần (từ ~207 triệu thùng năm 1938 lên ~10,7 tỷ thùng năm 1993)my.queqiao.ai. Một nhà đầu tư mua cổ phiếu Coca-Cola năm 1938 rồi nắm giữ dài hạn cũng thu về thành quả lớn: 40 USD đầu tư vào Coke năm 1938 đã tăng thành 25.000 USD vào cuối 1993 (tái đầu tư cổ tức)my.queqiao.ai. Buffett dùng dẫn chứng này để bác bỏ quan niệm “đã quá muộn để đầu tư vào công ty tuyệt vời”. Ngay cả một doanh nghiệp đã lớn vẫn có thể tiếp tục tăng trưởng đáng kể theo thời gian, và nhà đầu tư giá trị không nên tự loại mình khỏi cơ hội chỉ vì nghĩ rằng thời hoàng kim đã qua. Quan trọng là phải đánh giá đúng triển vọng dài hạn và giá trị nội tại, thay vì bị chi phối bởi những lời đồn đoán bi quan hay lạc quan nhất thời của thị trường.

Từ những ví dụ trên, Buffett muốn cổ đông thấm nhuần rằng giá trị nội tại và giá thị trường thường như hai đường thẳng lúc hợp lúc tan. Về dài hạn chúng sẽ gặp nhau (cổ phiếu sẽ “về giá trị thực”), nhưng trên quãng đường, sự phân kỳ tạm thời là điều không thể tránh khỏimy.queqiao.ai. Nhiệm vụ của nhà đầu tư là nắm bắt được giá trị nội tại thực sự của doanh nghiệp và giữ vững niềm tin vào điều đó, ngay cả khi thị trường định giá sai cổ phiếu trong ngắn hạn. Buffett khuyên rằng nhà đầu tư hãy tự coi mình như một người sở hữu doanh nghiệp thực thụ, hơn là một người buôn cổ phiếu đơn thuần. Ông ví von: nếu bạn sở hữu toàn bộ một doanh nghiệp tuyệt vời, bạn sẽ không dễ dàng bán nó chỉ vì giá thị trường lên cao hay vì một môi giới nào đó xúi giục “chốt lời, không ai bị lỗ khi đã khóa lợi nhuận”my.queqiao.aimy.queqiao.ai. Vậy thì đối với việc nắm giữ một phần doanh nghiệp qua cổ phiếu cũng nên như vậy – hãy sở hữu với sự kiên định và tầm nhìn của một ông chủ thực sự. Chính Buffett từng nhấn mạnh: một nhà đầu tư nên giữ một cổ phiếu tuyệt vời với sự tenacity (bền bỉ, kiên trì) giống như cách một ông chủ trân trọng “viên ngọc quý” của mình, thay vì giao dịch nóng vội theo những lý do hời hợt và cảm xúc nhất thờimy.queqiao.aimy.queqiao.ai.

Bài học cốt lõi cho nhà đầu tư giá trị

Từ triết lý và các câu chuyện Buffett chia sẻ, có thể rút ra nhiều bài học cốt lõi mang tính nền tảng cho nhà đầu tư giá trị:

• Kiên nhẫn với tầm nhìn dài hạn: Hãy xác định rõ rằng thời gian là đồng minh của doanh nghiệp tốt. Giá cổ phiếu có thể không phản ánh ngay kết quả kinh doanh, thậm chí giảm mạnh trong ngắn hạn, nhưng nếu doanh nghiệp có nội lực và lợi thế bền vững, giá trị nội tại sẽ tăng dần và cuối cùng biểu hiện vào giá cổ phiếu. Nhà đầu tư giá trị cần kiên nhẫn nắm giữ qua những giai đoạn trầm lắng hoặc biến động, thay vì hoảng loạn bán ra. Như Buffett từng nói, mua cổ phiếu cũng giống mua cả trang trại – đừng ngày ngày lo lắng xem “người hàng xóm hôm nay hét giá bao nhiêu” mà hãy tập trung vào mùa màng trên cánh đồng của bạn (ẩn dụ cho lợi nhuận doanh nghiệp) để gặt hái qua nhiều năm. Sự kiên nhẫn và kỷ luật chờ đợi đúng thời cơ là phẩm chất số một của nhà đầu tư theo trường phái giá trị.

• Bỏ qua nhiễu động ngắn hạn: Thị trường chứng khoán đầy rẫy “tiếng ồn” – từ những biến động giá vô nghĩa cho đến các tin tức giật gân và dự báo ngắn hạn. Buffett thẳng thừng cho rằng các dự báo lên xuống giá cổ phiếu trong ngắn hạn là vô ích; chúng có thể nói lên tính cách của người dự báo hơn là tương lai của thị trườngblas.comblas.com. Nhà đầu tư giá trị nên phớt lờ những dao động thất thường và dự đoán ngắn hạn đó. Đừng để tâm lý đám đông chi phối quyết định của bạn. Thay vào đó, hãy tập trung vào các chỉ dấu dài hạn như tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền, và triển vọng ngành – những yếu tố quyết định giá trị thực sự của doanh nghiệp. Việc tài sản bị định giá thấp tạm thời có thể là cơ hội để mua vào, chứ không phải tín hiệu hoảng loạn. Như Buffett từng khuyên nhủ: “Hãy sợ hãi khi người khác tham lam và tham lam khi người khác sợ hãi.” Một bối cảnh đầy sợ hãi có thể là người bạn tốt của nhà đầu tư biết giá trị, còn một thị trường ngập tràn hưng phấn phi lý mới thực sự tiềm ẩn rủi roblas.com.

• Không bị cuốn theo đám đông và FOMO: Sự sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) và tâm lý bầy đàn là kẻ thù của đầu tư giá trị. Khi thị trường hưng phấn, đổ xô vào những “cổ phiếu nóng” tăng giá liên tục, nhà đầu tư giá trị cần tỉnh táo nhìn lại: liệu mức giá đó có còn hợp lý so với giá trị nội tại? Buffett từng cảnh báo một khoản đầu tư dù ban đầu có vẻ an toàn, nếu mua ở giá quá cao thì cũng biến thành đầu cơ mạo hiểmblas.comblas.com. Lịch sử thị trường đầy những bài học về việc đám đông đẩy giá cổ phiếu vượt xa giá trị thật – để rồi sau đó giá sụp đổ khi thực tế phơi bày. Chẳng hạn, thời hiện đại có hiện tượng “cổ phiếu meme” (meme stocks) vào năm 2021: những cổ phiếu như GameStop đã tăng phi mã không phải vì doanh nghiệp tạo ra giá trị tương xứng, mà vì hiệu ứng tâm lý và mạng xã hội thúc đẩy người người nhảy vào muaii.co.uk. Kết cục, giá những cổ phiếu đó cũng lao dốc khi cơn sốt qua đi. Bài học: đừng để đám đông quyết định túi tiền của bạn. Nhà đầu tư giá trị nên độc lập trong phân tích và ra quyết định, dựa trên hiểu biết thấu đáo về doanh nghiệp thay vì chạy theo tin đồn hay phong trào nhất thời.

• Tập trung vào chất lượng doanh nghiệp: Giá trị nội tại chung quy được quyết định bởi chất lượng của doanh nghiệp – bao gồm mô hình kinh doanh, lợi thế cạnh tranh, năng lực ban lãnh đạo và khả năng tạo dòng tiền trong tương lai. Buffett luôn tìm kiếm những doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh bền vững (“con hào kinh tế” rộng) và ban quản trị đáng tin cậy. Do đó, nhà đầu tư giá trị cần rèn luyện khả năng đánh giá đúng doanh nghiệp: hiểu rõ lĩnh vực hoạt động, tiềm năng dài hạn và rủi ro của nó. Khi bạn sở hữu cổ phiếu, hãy nghĩ như mình đang mua cả công ty: liệu bạn có muốn làm chủ doanh nghiệp này trọn đời không? Tư duy như vậy sẽ giúp bạn lọc ra được những công ty thật sự xuất sắc đáng để nắm giữ lâu dài, và tránh xa các cơ hội “bánh vẽ” chỉ hấp dẫn nhất thời.

Tựu trung, những bài học trên đây mang tính triết lý nền tảng: chúng đòi hỏi nhà đầu tư phải tu dưỡng tư duy và kỷ luật bản thân, chứ không đơn thuần là công thức kỹ thuật. Thực hành đầu tư giá trị là một hành trình dài rèn luyện sự kiên nhẫn, bình tĩnh và hiểu biết sâu sắc – chính Buffett từng nói đầu tư thành công đòi hỏi “trí tuệ cảm xúc” (emotional stability) không kém gì trí thông minhmy.queqiao.ai.

Áp dụng triết lý Buffett vào bối cảnh những năm 2020

Những nguyên tắc mà Buffett nêu ra từ năm 1993 đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị, thậm chí còn quan trọng hơn trong bối cảnh thị trường tài chính đầy biến động của thập niên 2020. Hiện tại, nhà đầu tư đối mặt với nhiều thách thức mới: sự phát triển bùng nổ của công nghệ, dòng tiền đầu cơ khổng lồ, và đặc biệt là sự tác động của truyền thông xã hội lên thị trường. Thông tin lan truyền với tốc độ ánh sáng trên Twitter, Facebook, các diễn đàn Reddit... khiến tâm lý đám đông khuếch đại mạnh mẽ chưa từng có. Chỉ một tin đồn hoặc một bài đăng lan truyền cũng có thể thổi bùng giá cổ phiếu trong vài ngày, rồi sau đó kéo sụp nó trong nháy mắt. Hiện tượng “meme stocks” như đã nhắc ở trên là minh chứng điển hình: giá cổ phiếu có thể tăng vọt không vì bất kỳ thay đổi căn bản nào trong nội tại doanh nghiệp, mà chỉ do hiệu ứng FOMO và sự cổ xúy của cộng đồng trực tuyếnii.co.uk. Bên cạnh đó, các tài sản đầu cơ mới như tiền điện tử cũng trải qua những đợt sóng thần tăng giảm hàng chục lần, phần nhiều do kỳ vọng và tâm lý đám đông hơn là giá trị kinh tế thực.

Trong bối cảnh này, triết lý “giá trị nội tại vs. giá thị trường” của Buffett đóng vai trò như la bàn định hướng cho nhà đầu tư:
Thứ nhất, nó nhắc nhở chúng ta luôn quay về câu hỏi cốt lõi: Doanh nghiệp này thực sự đáng giá bao nhiêu? Bất kể thị trường đang hưng phấn hay hoảng loạn, câu trả lời phải tìm trong báo cáo tài chính, mô hình kinh doanh và triển vọng dài hạn của doanh nghiệp, chứ không phải trên dòng tweet hay room chat.
Thứ hai, triết lý này khuyến khích nhà đầu tư giữ cái đầu lạnh trước biến động. Khi cả thị trường đang nhảy múa theo những biến động giá vô nghĩa, người theo trường phái giá trị cần tĩnh tại quan sát và kiên định với luận điểm đầu tư ban đầu nếu nó vẫn đúng. Thay vì mua đuổi một cổ phiếu vừa tăng nóng vì sợ “nhỡ tàu”, hãy nhớ rằng mua một doanh nghiệp tốt ở giá quá cao sẽ dẫn đến kết quả tồi. Ngược lại, khi thị trường đột ngột sụt giảm mạnh (như các đợt bán tháo năm 2020 hoặc 2022), hãy bình tĩnh đánh giá xem đó là nguy cơ thực sự hay chỉ là phản ứng thái quá – rất có thể đây chính là cơ hội vàng để mua được cổ phiếu tốt dưới giá trị.
Thứ ba, bài học của Buffett còn đặc biệt hữu ích trong thời đại thông tin quá tải: nó dạy chúng ta nghệ thuật lọc tiếng ồn. Nhà đầu tư hiện đại mỗi ngày tiếp xúc hàng trăm nhận định, dự đoán, khuyến nghị trái chiều; nếu chạy theo tất cả, kết cục sẽ hỗn loạn. Tập trung vào những tín hiệu dài hạn – hiệu quả kinh doanh, chiến lược công ty, năng lực cạnh tranh – giúp ta tách bạch được đâu là tiếng ồn nhất thời và đâu là thông tin giá trị. Buffett từng nói: “Chúng tôi không bao giờ quyết định mua hay bán dựa trên triển vọng kinh tế vĩ mô hay những gì người khác nói” – thay vào đó, ông và cộng sự chỉ quan tâm doanh nghiệp đó có đáng giá để đầu tư hay không, bất chấp bối cảnh bên ngoàiblas.comblas.com.

Cuối cùng, trong thập niên 2020, một thử thách lớn với nhà đầu tư giá trị là giữ vững niềm tin vào phương pháp. Khi thị trường đầy rẫy câu chuyện làm giàu nhanh, nhiều người có thể nghi ngờ liệu đầu tư giá trị “chậm mà chắc” còn phù hợp. Nhưng như câu chuyện Coca-Cola 1919 cho thấy, thời gian là bài kiểm tra cuối cùng. Những ai chạy theo mốt nhất thời có thể kiếm lời nhanh nhưng cũng mất mát nhanh; còn những người hiểu rõ giá trị và đầu tư với tầm nhìn dài hạn thường là những người chiến thắng bền vững. Thực tế, ngay cả trong kỷ nguyên công nghệ biến đổi không ngừng, những công ty thành công vượt trội (Amazon, Google, Microsoft…) vẫn được dẫn dắt bởi giá trị thực họ tạo ra, và giá cổ phiếu của họ về dài hạn cũng phản ánh điều đó, mặc cho bao lần biến động ngắn hạn. Giá trị nội tại vẫn là ngôi sao Bắc Đẩu dẫn đường giữa bầu trời thị trường nhiễu loạn ngày nay.

Kết luận: Triết lý vững bền cho nhà đầu tư dài hạn

Warren Buffett đã đúc kết rằng “giá là cái bạn trả, còn giá trị là cái bạn nhận được” – nhà đầu tư thông thái luôn phân biệt được hai khái niệm đó trong mọi quyết định. Tư tưởng “giá trị nội tại vs. giá thị trường” của ông mang đậm tính triết lý, nhắc nhở chúng ta về bản chất thật của đầu tư: mua một phần của doanh nghiệp với niềm tin vào giá trị nội tại của nó và kiên nhẫn đồng hành cùng sự phát triển của doanh nghiệp ấy.

Đối với nhà đầu tư giá trị dài hạn, lời khuyên sau cùng là hãy nuôi dưỡng một quan niệm đầu tư như một người chủ doanh nghiệp thực thụ. Hãy tìm kiếm những doanh nghiệp mà bạn sẵn sàng nắm giữ 10 năm, 20 năm hay suốt đời, và đừng quá bận tâm nếu trong ngắn hạn thị trường định giá sai tài sản bạn sở hữu. Buffett và cộng sự Charlie Munger từng quyết định theo chiến lược “mỗi năm chỉ cần một ý tưởng đầu tư thật sự xuất sắc” và sau đó đặt niềm tin dài hạn vào ý tưởng đómy.queqiao.ai. Triết lý đó đòi hỏi sự điềm tĩnh và tập trung cao độ – không xao lãng bởi cơ man cơ hội ngoài rìa, không dao động bởi biến động thị trường ngắn hạn. Kỷ luật này giúp họ tránh được việc mua bán xoay vòng vô nghĩa và gặt hái thành quả từ lợi thế của lãi kép trên những khoản đầu tư tốt nhất.

Tóm lại, bài học “giá trị nội tại vs. giá thị trường” mà Buffett chia sẻ năm 1993 vẫn vẹn nguyên giá trị cho đến hôm nay. Nó khuyến khích nhà đầu tư tư duy độc lập, kiên nhẫn chờ đợi, và luôn bám rễ vào giá trị thực. Thị trường chứng khoán rồi sẽ còn những cơn sóng dữ, những bong bóng và sụp đổ, nhưng ai ghi nhớ lời dạy của Buffett sẽ hiểu rằng giá cổ phiếu có thể lên xuống, còn giá trị nội tại mới là ngọn hải đăng soi đường. Chính niềm tin vững chắc vào giá trị sẽ giúp nhà đầu tư vững tay chèo vượt qua sóng gió thị trường và cập bến thành công trong dài hạn.