Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway 1993
Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway 1993: Bài học kinh điển cho nhà đầu tư giá trị
Mở đầu: Bối cảnh Berkshire Hathaway năm 1993
1. Triết lý “giá trị nội tại” vs. “giá thị trường” – Sự thật dài hạn trong đầu tư
Warren Buffett nhiều lần nhấn mạnh: “Điều quan trọng là giá trị nội tại trên mỗi cổ phần, chứ không phải giá trị sổ sách hay giá thị trường”. Giá trị nội tại được ông định nghĩa là giá trị hiện tại của toàn bộ lượng tiền mặt mà một doanh nghiệp có thể tạo ra trong suốt phần đời còn lạiberkshirehathaway.com. Nói cách khác, đó mới là thước đo thực chất sức khỏe và triển vọng của doanh nghiệp. Trong khi đó, giá thị trường (market price) trong ngắn hạn thường dao động theo cảm tính đám đông và những yếu tố nhất thời – thị trường chứng khoán ngắn hạn giống như “một cỗ máy bỏ phiếu” đầy biến động cảm xúc, nhưng về dài hạn, thị trường là “một cái cân” đo lường giá trị thựcberkshirehathaway.com. Bài học tại đại hội 1993 là: sớm hay muộn, giá cổ phiếu cũng sẽ phản ánh đúng giá trị nội tại, nên nhà đầu tư giá trị phải kiên nhẫn bám sát giá trị thực thay vì chạy theo giá ngày hôm qua.
Buffett minh họa sự phân kỳ rồi hội tụ của giá thị trường và giá trị nội tại qua ví dụ về Coca-Cola và Gillette – hai khoản đầu tư lớn của BH. Giai đoạn 1988–1990, thị trường “quá hưng phấn” đẩy giá cổ phiếu Coke, Gillette tăng nhanh hơn nhiều so với tăng trưởng nội tại của doanh nghiệp. Nhưng đến 1991–1993, doanh nghiệp lại “chạy nhanh hơn” giá cổ phiếu: lợi nhuận tăng ~38% còn giá cổ phiếu chỉ nhích 11% đối với Coca-Colaberkshirehathaway.com. Sự điều chỉnh này phản ánh quy luật rằng về dài hạn, kết quả kinh doanh sẽ quyết định giá trị, còn những bong bóng ngắn hạn không thể duy trì mãi. Buffett kể lại câu chuyện cổ phiếu Coca-Cola phát hành năm 1919 giá 40 USD, một năm sau bị thị trường “lạnh lùng” giảm hơn 50% còn 19,5 USD; nhưng nếu ai mua và tái đầu tư cổ tức liên tục, đến cuối năm 1993 mỗi cổ phiếu đó trị giá hơn 2,1 triệu USD – một minh chứng ngoạn mục cho sức mạnh của giá trị nội tại và lãi képberkshirehathaway.com. Ben Graham – thầy của Buffett – đúc kết điều này qua câu nói nổi tiếng: “Trong ngắn hạn thị trường là cỗ máy bỏ phiếu (dùng tiền thay vì trí tuệ hay sự tỉnh táo để biểu quyết), nhưng về dài hạn nó là chiếc cân”berkshirehathaway.com. Bài học cho nhà đầu tư: Đừng để những biến động giá ngắn hạn đánh lừa; hãy tập trung đánh giá đúng giá trị nội tại và tin rằng thời gian sẽ phơi bày “sự thật” đó.
Tại đại hội 1993, Buffett khuyên cổ đông nhìn nhận việc giá cổ phiếu BH tăng mạnh 39% trong năm như một hiện tượng thị trường ngắn hạn, không nên quá phấn khíchberkshirehathaway.com. Ông thẳng thắn: cuối 1993, cổ phiếu BH đã được định giá cao hơn tỷ lệ thông thường so với giá trị nội tại đầu năm, nhưng điều này không đáng lo nếu (một chữ “nếu” rất lớn) BH tiếp tục tăng giá trị nội tại ~15% mỗi nămberkshirehathaway.com. Buffett và Munger tự tin đặt mục tiêu dài hạn như vậy, đồng thời cảnh báo quy mô vốn hóa tăng nhanh sẽ khiến % tăng trưởng khó duy trì mức cao cũberkshirehathaway.com. Thông điệp ở đây là: nhà đầu tư giá trị phải luôn phân biệt giữa thành công nội tại và thành công thị trường nhất thời, giữ cái đầu lạnh trước những sóng gió hay hưng phấn ngắn hạn. Sự bình thản và kiên định này là chìa khóa để gặt hái “sự thật dài hạn” – đó là doanh nghiệp tốt cuối cùng sẽ mang lại lợi nhuận xứng đáng cho cổ đông kiên nhẫn.
2. Tư duy chống lại dự báo vĩ mô – Xây nguyên tắc thay vì chạy theo tin tức
Một đặc điểm nổi bật trong triết lý Buffett/Munger là phớt lờ các dự báo kinh tế vĩ mô và tin tức thời sự ngắn hạn. Tại đại hội, Buffett **thẳng thắn tuyên bố sẽ tiếp tục “phớt lờ các dự báo kinh tế – chính trị” vì chúng chỉ là những thứ gây xao nhãng tốn kém cho nhà đầu tư và doanh nhânberkshirehathaway.com. Thực tế, 30 năm qua (tính đến 1994) thế giới đã trải qua biết bao biến cố “động trời”: chiến tranh leo thang, kiểm soát lương giá, cú sốc dầu mỏ, Tổng thống từ chức, Liên Xô sụp đổ, Thứ Hai Đen tối (Dow Jones sụt 508 điểm trong một ngày), lãi suất trái phiếu dao động từ 2,8% lên 17,4%... Nhưng tuyệt nhiên không sự kiện nào trong số đó làm lung lay các nguyên tắc đầu tư của Ben Graham – những nguyên tắc dựa trên giá trị kinh doanh thựcberkshirehathaway.com. Buffett nhấn mạnh: các thương vụ mua doanh nghiệp xuất sắc với giá hợp lý cũng không hề sai lầm bất chấp thời cuộc. Nếu BH sợ hãi “điều không biết” mà ngừng đầu tư, thì cái giá phải trả đã rất đắtberkshirehathaway.com. Ngược lại, những lần thị trường hoảng loạn vì sự kiện vĩ mô thường chính là cơ hội mua tốt nhất của Buffett – “sợ hãi là kẻ thù của nhà đầu tư a dua, nhưng là người bạn của nhà đầu tư theo giá trị”berkshirehathaway.com. Bài học rút ra: đừng để tin tức vĩ mô làm tê liệt quyết định đầu tư; thay vào đó, hãy xây dựng một hệ thống nguyên tắc vững chắc dựa trên các yếu tố vi mô (hiểu biết doanh nghiệp, biên an toàn, giá trị nội tại) và kiên trì theo đuổi nó.
Charlie Munger từng dí dỏm bổ sung: “Dự báo kinh tế? Chúng ta không giỏi mấy trò đó. Nhưng may thay, chúng ta không cần giỏi”. Ý ông là thay vì phí công dự đoán GDP hay lãi suất, nhà đầu tư nên tập trung vào cái có thể biết được: đánh giá doanh nghiệp, ngành nghề, ban lãnh đạo, v.v. Buffett cho rằng phần lớn thời gian thị trường luôn có “đầy lý do để lo sợ” – nếu không là suy thoái thì là lạm phát, chiến tranh, bất ổn... Ai cũng có thể viện cớ để né tránh đầu tư. Nhưng trốn tránh sẽ dẫn đến bỏ lỡ cơ hội. Thay vì run sợ trước viễn cảnh, Buffett khuyên nên tìm kiếm doanh nghiệp tốt đang bị thị trường định giá thấp do lo ngại nhất thời. Thực tế, Buffett thường “tham lam khi người khác sợ hãi” – những thương vụ thành công nhất của ông như mua cổ phiếu trong các cuộc khủng hoảng (Geico thập niên 1970, Goldman Sachs 2008…) đều diễn ra khi viễn cảnh vĩ mô u ám nhất.
Tư duy chống lại dự báo vĩ mô không có nghĩa là bỏ qua mọi thứ đang diễn ra, mà là không hành động hấp tấp chạy theo thông tin ngắn hạn. Một nhà đầu tư giá trị cần xây cho mình bộ nguyên tắc như kim chỉ nam: ví dụ, chỉ mua cổ phiếu khi biên an toàn đủ lớn, doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh bền vững, quản trị đáng tin cậy, v.v. – và tuân thủ kỷ luật đó bất chấp “tiếng ồn” từ thị trường. Tin tức hàng ngày có thể khiến ta hưng phấn hoặc hoảng sợ quá mức, nhưng giá trị nội tại doanh nghiệp không thay đổi nhanh như vậy. Buffett ví von đầu tư giống như đánh cược khi tỷ lệ thắng nghiêng về phía mình: Bạn không cần dự báo chính xác mọi ván bài; chỉ cần bỏ qua những ván “xấu” (thiếu margin of safety) và đặt cược lớn khi cơ hội “ngon ăn” xuất hiện. Để làm được, hãy kiên định với chiến lược đã đề ra hơn là liên tục điều chỉnh theo mỗi dự báo mới. Tóm lại, bài học từ Buffett và Munger là: Thà chậm rãi theo đúng nguyên tắc còn hơn chạy nhanh mà thiếu định hướng. Thị trường thường thưởng hậu hĩnh cho ai kiên nhẫn, bình tĩnh trước sóng gió vĩ mô và ra quyết định dựa trên giá trị thực.
3. Vai trò của float và bảo hiểm – Vốn rẻ, kỷ luật và đạo đức tài chính
Một phần quan trọng trong mô hình kinh doanh của Berkshire Hathaway là hoạt động bảo hiểm (Geico, National Indemnity, v.v.), mang lại float – khoản tiền “nhàn rỗi tạm thời” mà công ty bảo hiểm nắm giữ từ khi thu phí bảo hiểm đến khi trả bồi thường. Buffett gọi float là “nguồn vốn khổng lồ mà chúng tôi được miễn phí – thậm chí có năm còn được trả tiền để giữ”berkshirehathaway.com. Thật vậy, năm 1993, BH có 2,6 tỷ USD float với chi phí = 0 (vì nghiệp vụ bảo hiểm cả năm lời 31 triệu USD, tức khách hàng trả tiền cho BH sử dụng vốn của họ)berkshirehathaway.com. Đây chính là lợi thế “vốn rẻ” độc đáo: BH có thể đầu tư số tiền khổng lồ này vào cổ phiếu, trái phiếu, tài sản khác để sinh lời cho cổ đông. Tuy nhiên, Buffett luôn nhấn mạnh kỷ luật trong nghiệp vụ bảo hiểm: float chỉ thực sự quý giá nếu được tạo ra từ hoạt động bảo hiểm có lãi. Nếu hãng bảo hiểm chạy theo tăng trưởng doanh thu mà chấp nhận bồi thường nhiều hơn thu phí (tức underwriting lỗ), thì float đó thực chất là vốn đắt đỏ (vì công ty phải bù lỗ như trả lãi suất cao)berkshirehathaway.com. Buffett lý giải: kinh doanh bảo hiểm chỉ có giá trị nếu chi phí float thấp hơn lãi suất thị trường – nếu cao hơn thì thà đi vay tiền còn rẻ hơn làm bảo hiểm!berkshirehathaway.com. Bài học tài chính ở đây là: đừng bị hấp dẫn bởi “vốn rẻ” mà quên mất cái giá phải trả để có nó. Trong bảo hiểm cũng như đầu tư, kỷ luật và nguyên tắc phải đặt lên hàng đầu, thay vì tăng trưởng mù quáng.
Tại BH, Buffett đề ra nguyên tắc “không thỏa hiệp trong nghiệp vụ bảo hiểm”: chỉ bán bảo hiểm khi phí thu đủ bù đắp rủi ro, sẵn sàng đứng ngoài thị trường khi giá phí xuống mức phi lý. Nhờ kỷ luật này, suốt nhiều năm BH thu về float khổng lồ với chi phí rất thấp, thậm chí chi phí âm (được khách hàng trả tiền)berkshirehathaway.comberkshirehathaway.com. Đây là nền tảng để Buffett đầu tư vào các cổ phiếu tuyệt vời và tạo ra lợi nhuận kép trên cả hai đầu – vừa lãi từ bảo hiểm, vừa lãi từ đầu tư bằng tiền bảo hiểm. Triết lý “đạo đức tài chính” cũng thể hiện ở cách BH quản lý float: Buffett coi tiền bảo hiểm như “tiền của người khác tạm giao cho mình”, nên luôn thận trọng đầu tư và dự phòng đủ khả năng chi trả ngay cả trong kịch bản xấu nhất. Ông nổi tiếng thận trọng với bảo hiểm thảm họa (super-cat): năm 1993 BH may mắn không gặp thiên tai lớn, lãi đậm từ bảo hiểm, nhưng Buffett cảnh báo “kết quả 1993 tốt đẹp một phần nhờ may mắn, không nên ảo tưởng rằng năm nào cũng vậy”berkshirehathaway.com. Ông đưa ra ví dụ: một sự kiện xảy ra xác suất 4% mỗi năm (25 lần/100 năm), nếu năm nào cũng thu phí với tỷ lệ thắng 5-ăn-1, có thể thắng nhiều năm liền nhưng cuối cùng sẽ phá sảnberkshirehathaway.com. BH tự tin rằng họ định giá phí đủ cao (khoảng tỷ lệ 3,5-ăn-1 thay vì 5-ăn-1) nhưng Buffett thừa nhận không ai biết chắc xác suất thực sự, và cần hàng thập kỷ để kiểm chứng việc định phí đóberkshirehathaway.com. Nói cách khác, phải luôn khiêm tốn và chuẩn bị cho tình huống xấu.
Chính nhờ kỷ luật và đạo đức nghề nghiệp này, BH trở thành đối tác bảo hiểm đáng tin cậy và sinh lời bền vững. Buffett khoe rằng năm 1993 BH “giữ hộ” 2,6 tỷ USD cho khách hàng mà còn được trả lương 31 triệu USD để làm việc đóberkshirehathaway.com – nghe thật hấp dẫn, nhưng ông nhắc nhở cổ đông đây là kết quả tốt hơn bình thường và không nên chủ quanberkshirehathaway.com. Bài học cho nhà đầu tư: đòn bẩy tài chính hoặc vốn rẻ chỉ tốt khi ta thực sự biết quản lý rủi ro và kỷ luật sử dụng nó. Đừng “nhầm tưởng mình là thiên tài” chỉ vì vài năm thuận lợi – luôn duy trì biên an toàn cho những năm kém may mắn. Và trên hết, uy tín và đạo đức trong kinh doanh là tài sản vô hình quý giá: ví dụ BH sẵn sàng trả tiền bồi thường ngay và đủ khi rủi ro xảy ra, xây dựng niềm tin lâu dài. Như Buffett nói, “tại BH, chúng tôi có thể giữ lời hứa – sẽ không có chuyện đổi chủ hay thay đổi văn hóa doanh nghiệp; các đối tác có thể yên tâm chúng tôi luôn đối xử với họ như những người đồng sở hữu”berkshirehathaway.comberkshirehathaway.com. Chính sự chính trực đó giúp BH thu hút được những thương vụ tốt (như chủ hãng giày Dexter năm 1993 đồng ý bán công ty lấy cổ phiếu BH vì tin tưởng vào văn hóa BHberkshirehathaway.comberkshirehathaway.com). Tựu trung, float và bảo hiểm dạy cho nhà đầu tư hai chữ: “KỶ LUẬT” và “TRÁCH NHIỆM” – kỷ luật để đảm bảo vốn rẻ thực sự rẻ, và trách nhiệm để sử dụng đồng vốn của người khác một cách an toàn, hiệu quả.
4. Từ cổ phiếu rẻ đến doanh nghiệp tuyệt vời – Sự tiến hóa tư tưởng đầu tư giá trị
Triết lý đầu tư giá trị đã tiến hóa qua thời gian, và chính Buffett là ví dụ sống động nhất. Những năm đầu sự nghiệp, chịu ảnh hưởng từ Benjamin Graham, Buffett chuyên săn lùng các cổ phiếu rất rẻ – những “đầu tàn xì gà” (cigar butts) bị định giá thấp hơn giá trị thanh lý. Ông từng kiếm bộn tiền nhờ những thương vụ deep value kiểu đó. Tuy nhiên, bước ngoặt đến khi Buffett gặp Charlie Munger cuối thập niên 1950 và dần tiếp thu quan điểm: “Tốt hơn hết là mua một doanh nghiệp tuyệt vời với giá hợp lý, còn hơn mua một doanh nghiệp tầm thường với giá rẻ bèo”. Buffett kể rằng Munger đã nói điều này với ông từ hơn 50 năm trước, và dù “logic của Charlie rất thuyết phục”, đôi khi Buffett vẫn “ngựa quen đường cũ” mải săn đồ hời – và kết quả những lần đó chỉ “chấp nhận được đến tệ hại” mà thôistansberryresearch.com. May mắn là những khoản đầu tư lớn của BH hầu hết theo triết lý mới và đã thành công mỹ mãn, còn các sai lầm thường ở khoản nhỏ nên không quá ảnh hưởngstansberryresearch.com. Thông điệp ở đây cực kỳ sâu sắc: giá rẻ tự nó chưa đủ, chất lượng doanh nghiệp mới là yếu tố quyết định thành công lâu dài.
Sự tiến hóa trong tư tưởng đầu tư của Buffett được minh chứng qua chính danh mục của BH. Nếu như vào thập niên 1960, Buffett sẵn sàng mua công ty dệt may đang suy tàn (Berkshire Hathaway ban đầu) hay xưởng kinh doanh đang dưới giá thanh lý, thì đến thập niên 1980–1990 ông tập trung thâu tóm hoặc đầu tư vào doanh nghiệp hàng đầu có thương hiệu mạnh như Coca-Cola, Gillette, Washington Post, Wells Fargo... Những doanh nghiệp này không hề rẻ theo tiêu chuẩn sổ sách, nhưng có “hào kinh tế” (economic moat) rộng, lợi nhuận cao bền vững và triển vọng tăng trưởng dài hạn. Buffett ví von: thà sở hữu “một phần Viên kim cương Hy Vọng” (viên ngọc quý hiếm) còn hơn nắm 100% “mảnh đá lấp lánh rẻ tiền”berkshirehathaway.com. Thật vậy, một doanh nghiệp tuyệt vời có thể liên tục sinh lợi cao trên vốn và tái đầu tư để tạo lãi kép theo thời gian, trong khi doanh nghiệp tầm thường dù mua rẻ cũng khó mang lại kết quả xuất sắc vì thiếu lợi thế cạnh tranh. Bài học tiến hóa tư tưởng này dạy nhà đầu tư giá trị rằng: giá trị không chỉ nằm ở con số sổ sách, mà ở chất lượng của mô hình kinh doanh và triển vọng tương lai.
Buffett thừa nhận chính Charlie Munger là “người thầy” khiến ông “trả giá cao hơn một chút cho chất lượng” thay vì chỉ chăm chăm món hời. Munger đã giúp Buffett hiểu về giá trị của thương hiệu, mạng lưới phân phối, quyền định giá và khả năng tăng trưởng dài hạn – tức những yếu tố tài sản vô hình không hiển thị trên bảng cân đối kế toán. Chẳng hạn, thương vụ See’s Candies (1972) là bài học quý: Buffett sẵn sàng trả giá cao gấp nhiều lần giá trị sổ sách để mua một công ty kẹo có thương hiệu mạnh ở California. Kết quả, See’s tạo dòng tiền dương lớn suốt hàng chục năm, trở thành “cỗ máy in tiền” tài trợ cho các đầu tư khác của BH. Từ thành công đó, Buffett và Munger càng tin tưởng vào chiến lược mua “cỗ máy kinh doanh tuyệt vời” rồi để thời gian và lãi kép làm phần còn lại. Họ so sánh việc đầu tư như chọn ngựa đua đường dài: chú ngựa khỏe mạnh, bền bỉ sẽ đưa bạn về đích vinh quang, còn con ngựa què dù rẻ mấy cũng khó thắng được.
Bên cạnh đó, sự tiến hóa này không phủ định hoàn toàn tư tưởng của Graham, mà mở rộng nó. Nguyên lý “biên an toàn” vẫn giữ nguyên – chỉ khác ở chỗ biên an toàn giờ đây xét trên giá trị nội tại của một doanh nghiệp tăng trưởng bền vững chứ không phải giá trị thanh lý tĩnh tại. Buffett từng nói: “Nhà đầu tư giỏi phải biết học từ sai lầm của người khác”. Chính ông đã học từ sai lầm của chính mình khi mua những công ty tồi dù rẻ (ví dụ Berkshire Hathaway ban đầu – công ty dệt đang chết, cuối cùng ông phải đóng cửa) để rồi chuyển hướng chiến lược nhờ Munger. Bài học cho nhà đầu tư giá trị: hãy không ngừng hoàn thiện phương pháp. Đầu tư giá trị không chỉ là đào bới cổ phiếu rẻ, mà phải đánh giá giá trị thực sự của doanh nghiệp trong dài hạn. Nếu ví triết lý Graham như “mua 1 đô la với giá 50 xu”, thì triết lý Buffett-Munger sau này là “mua 1 đô la chất lượng với giá 80-90 xu” – và nếu đó là đồng đô la có thể sinh ra nhiều đô la khác (nhờ tái đầu tư và tăng trưởng), thì mức giá ấy vẫn cực kỳ hấp dẫn. Nhà đầu tư giá trị nên tiến hóa tư duy: từ chỗ chỉ nhìn bề rộng của biên an toàn (rẻ bao nhiêu so với tài sản hiện tại) sang nhìn cả chiều sâu chất lượng doanh nghiệp (tương lai có thể tạo bao nhiêu giá trị tăng thêm). Đây chính là “nấc thang cao hơn” của triết lý giá trị mà Buffett/Munger đã đúc kết cho thế hệ sau.
5. Lãi kép và tính cách đầu tư – Vì sao tính khí quan trọng hơn IQ trong đầu tư giá trị
Albert Einstein từng gọi lãi suất kép là “kỳ quan thứ tám của thế giới”. Trong đầu tư, sức mạnh của lãi kép thể hiện rõ rệt khi thời gian và tái đầu tư lợi nhuận tạo ra tăng trưởng theo cấp số nhân cho tài sản. Berkshire Hathaway chính là ví dụ hùng hồn: suất sinh lời bình quân ~20%/năm của Buffett trong nhiều thập kỷ đã biến những khoản đầu tư ban đầu thành con số gấp hàng trăm lầncdn.bookey.app. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để tận dụng lãi kép chính là kỷ luật giữ vốn đầu tư lâu dài. Charlie Munger có một câu châm ngôn sâu sắc: “Quy tắc đầu tiên của lãi kép: Đừng ngắt quãng nó một cách không cần thiết”dwassetmgmt.com. Nghĩa là, đừng vội vàng rút vốn hay bán tài sản đang sinh lời chỉ vì những biến động ngắn hạn, nếu luận điểm đầu tư dài hạn của bạn vẫn còn nguyên giá trị. Nhiều nhà đầu tư tự làm hỏng phép màu lãi kép bởi nóng vội chốt lãi nhỏ hoặc hoảng sợ bán tháo khi thị trường điều chỉnh, để rồi bỏ lỡ thành quả lớn sau này. Bài học lãi kép của Buffett/Munger rất giản dị: hãy tìm “quả cầu tuyết” tốt (doanh nghiệp tốt) và một “ngọn đồi dài phủ đầy tuyết” (thời gian đầu tư dài hạn), rồi kiên nhẫn lăn quả cầu – nó sẽ càng lúc càng lớn.
Tuy nhiên, không phải ai cũng tận dụng được lãi kép, bởi rào cản lớn nhất nằm ở tính cách nhà đầu tư. Buffett từng nói: “Bạn không cần là nhà khoa học tên lửa. Đầu tư không phải trò chơi mà người IQ 160 đánh bại kẻ IQ 130”fs.blog. Ông nhấn mạnh **phẩm chất quan trọng nhất của một nhà đầu tư là tính khí (temperament), chứ không phải trí tuệbambooinnovator.com. Cụ thể, bạn cần một tính khí vững vàng, không bị thôi thúc quá mức khi đám đông tham lam, cũng không hoảng loạn khi người khác sợ hãisuredividend.com. Thị trường tài chính đầy rẫy người thông minh, nhưng “thông minh không đồng nghĩa với sáng suốt”. Rất nhiều người IQ cao vẫn thua lỗ nặng do tính khí thất thường: họ dễ bị cảm xúc tham – sợ chi phối, mua đuổi cổ phiếu nóng, bán tháo lúc đáy, hoặc thích đánh bạc ngắn hạn thay vì bền bỉ tích lũy. Ngược lại, những nhà đầu tư tỉnh táo, kỷ luật và kiên định – dù IQ ở mức trung bình – lại thường chiến thắng vì biết kiểm soát bản thân và bám sát chiến lược. Buffett từng đúc kết: “Điều khiến chúng ta có lợi thế kỳ diệu trong dài hạn là cố gắng không hành động dại dột liên tục, chứ không phải cố tỏ ra cực kỳ thông minh”. Thật vậy, tránh sai lầm ngớ ngẩn (như bán tháo hoảng loạn, mua theo tin đồn, vay nợ quá mức…) và kiên nhẫn để lãi kép phát huy hiệu quả có khi còn quan trọng hơn việc tìm kiếm “siêu cổ phiếu”.
Tính khí điềm tĩnh sẽ giúp nhà đầu tư bám chặt nguyên tắc trong những thời điểm khó khăn nhất. Khi thị trường lao dốc, thay vì hoảng loạn, người có kỷ luật sẽ bình tĩnh đánh giá: doanh nghiệp mình nắm giữ có bị ảnh hưởng cơ bản không? Nếu không, giá giảm là cơ hội tích lũy thêm. Ngược lại, người thiếu bản lĩnh sẽ bán tháo chỉ để “cảm thấy an toàn” tức thời, rồi nuối tiếc khi giá phục hồi. Như Buffett nói: “Nếu bạn có tính khí mà cứ thấy người khác sợ hãi là bản thân cũng hoảng sợ theo, bạn sẽ không bao giờ kiếm được nhiều tiền trên thị trường”kingswell.io. Bài học ở đây là: chiến thắng thị trường đòi hỏi sự điềm tĩnh, kiên nhẫn và kỷ luật hơn là một bộ óc siêu phàm. Sau khi đã làm bài tập định giá và chọn đúng doanh nghiệp, nhà đầu tư giá trị cần tin vào phân tích của mình, phớt lờ đám đông và cho thời gian đủ để tạo nên kỳ tích lãi kép.
Tóm lại, Buffett và Munger dạy rằng tính cách của một người quyết định thành bại trong đầu tư giá trị dài hạn. Lãi kép là một người bạn đồng hành tuyệt vời nhưng chỉ những ai đủ bản lĩnh và kiên định mới đi cùng được đến đích cuối cùng. Hãy rèn cho mình “cái đầu lạnh và trái tim nóng”: đầu lạnh để phân tích tỉnh táo và không bị cuốn theo cảm xúc đám đông, trái tim nóng để có đam mê và niềm tin dài hạn vào con đường mình chọn. Khi đó, dù thị trường lên voi xuống chó, bạn vẫn vững tay chèo – và phần thưởng lãi kép sẽ đến với bạn như một hệ quả tất yếu của thời gian + kỷ luật + tính khí.
Kết luận
Đại hội cổ đông Berkshire Hathaway năm 1993 đọng lại nhiều bài học mang tính triết lý cho nhà đầu tư theo trường phái giá trị. Qua những lời chia sẻ chân thành và uyên bác của Warren Buffett và Charlie Munger, chúng ta hiểu rõ hơn rằng đầu tư thành công không phải là bí kíp phù du, mà nằm ở việc nắm vững những chân lý cơ bản và rèn luyện bản thân. Thứ nhất, giá trị nội tại mới là ngôi sao Bắc Đẩu dẫn đường – hãy kiên nhẫn bám sát nó và mặc kệ những phong ba của giá thị trường ngắn hạn. Thứ hai, đừng để kinh tế vĩ mô làm bạn chệch hướng; tin tức chỉ là nhất thời, nguyên tắc mới bền vững. Thứ ba, lợi thế vốn rẻ từ float chỉ phát huy khi ta quản trị nó bằng kỷ luật và đạo đức – bài học về việc tuyệt đối giữ chữ “tín” và phòng ngừa rủi ro trong mọi hoàn cảnh. Thứ tư, giá trị thật sự không chỉ ở chỗ rẻ mà còn ở chỗ tuyệt vời: hãy tìm kiếm doanh nghiệp xuất chúng để gắn bó lâu dài, thay vì những món hời bề nổi nhưng kém chất. Cuối cùng, yếu tố con người – tính khí, phẩm chất, sự kiên nhẫn – chính là chiếc neo giữ con thuyền đầu tư vững vàng trước sóng gió và giúp lãi kép thời gian đưa ta đến bến bờ giàu có.
Những bài học từ năm 1993, dù đã hơn ba thập kỷ, vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hôm nay. Thị trường có thể thay đổi, công nghệ có thể làm xuất hiện các hình thức đầu tư mới, nhưng bản chất con người và những nguyên lý tài chính cơ bản thì không đổi. Nhà đầu tư theo trường phái giá trị sẽ luôn tìm thấy kim chỉ nam trong triết lý của Buffett và Munger: đầu tư như một doanh nhân thực thụ, mua doanh nghiệp chứ không phải mua mã cổ phiếu; độc lập suy nghĩ, không chạy theo đám đông; và quan trọng nhất là kiểm soát được bản thân – tham lam khi người khác sợ hãi, tỉnh táo khi người khác tham lam. Những ai thấm nhuần tinh thần đó, kiên nhẫn và kỷ luật thực hành, sớm muộn sẽ đạt được “trái ngọt” – giống như cách Berkshire Hathaway đi từ một xưởng dệt nhỏ thành tập đoàn trăm tỷ đô dưới sự dẫn dắt của hai nhà đầu tư lỗi lạc. Đó chính là sức mạnh vượt thời gian của đầu tư giá trị – và cũng là thông điệp lớn nhất từ Đại hội cổ đông BH 1993 gửi đến mọi thế hệ nhà đầu tư.
Tài liệu tham khảo: Thư gửi cổ đông Berkshire Hathaway năm 1993 của Warren Buffettberkshirehathaway.comberkshirehathaway.com; Thư gửi cổ đông BH năm 1994berkshirehathaway.comberkshirehathaway.com; Sách “University of Berkshire Hathaway” (Pecaut & Wrenn) – tổng kết Đại hội BH 1993cdn.bookey.appcdn.bookey.app; Các phân tích và phỏng vấn Warren Buffett/Charlie Munger trên Farnam Street, Stansberry Research, v.v...bambooinnovator.comstansberryresearch.comdwassetmgmt.com. Những nguồn này đã giúp làm rõ thêm triết lý và bài học đầu tư giá trị trường tồn từ góc nhìn của Buffett và Munger.
